Ιωάννης Θ. Μάζης

Καθηγητής, Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας, Πρόεδρος του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών, Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

  1. Το γεωπολιτικό πλαίσιο του προβλήματος

Η μαζική μεταναστευτική εισροή, την οποία βιώνει η χώρα μας, με διακυμάνσεις, από το 2015, αποτελεί το σημαντικότερο θέμα εθνικής ασφάλειας. Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Κύπρος και Μάλτα αποτελούν ως μεθοριακά κράτη της ΕΕ, τις χώρες εισόδου των μεταναστευτικών ροών. Η μαζική μεταναστευτική εισροή αποτελεί το μεγαλύτερο εθνικό ζήτημα που αντιμετωπίζει ο Ελληνισμός τόσο στην κυρίως Ελλάδα όσο και στην Κύπρο. Πρόκειται για θέμα εθνικής επιβίωσης στην ίδια την εστία και την επικράτεια του πληθυσμού της χώρας, όχι για ένα επιφανειακό ζήτημα διεθνούς δικαίου ή διμερών σχέσεων. Σε επίπεδο εθνικής ασφαλείας διακρίνουμε την έννοια της υπονομεύσεως (subversion) της εθνικής ασφαλείας από το εσωτερικό της επικρατείας και της διαβρώσεως (erosion) αυτής λόγω της μαζικής μεταναστεύσεως. Όπως επισημαίνουμε στην μελέτη μας Γεωπολιτική προσέγγιση για ένα Νέο Ελληνικό Αμυντικό Δόγμα ήδη από το 2005, η υπονόμευση αφορά τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες συνέπειες, η διάβρωση σχετίζεται με τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες.[1]

Η μαζική μεταναστευτική εισροή τα τελευταία έτη έχει ως συνέπεια να έχουν εισέλθει στην επικράτεια της ΕΕ πάνω από 2 εκατομμύρια άτομα μόνο για τα έτη 2014-2019. Η μεγάλη πλειονότητα των εισερχομένων από όλα τα κράτη είναι νεαροί άνδρες, ενώ το ποσοστό των γυναικών ποτέ δεν υπερβαίνει το 20% επί του συνόλου.

Η μαζική μεταναστευτική εισροή εκδηλώνεται στο Γεωπολιτικό Σύστημα Ελλάδος-Τουρκίας, καθώς η Τουρκία είναι η χώρα, από την επικράτεια της οποίας πραγματοποιείται η μαζική μεταναστευτική εισροή στην ελληνική επικράτεια. Τα κράτη προέλευσης των μεταναστών είναι πολυάριθμα και δεν ταυτίζονται με την Συρία αποκλειστικώς, όπως ανακριβώς αναφέρεται συχνά κατά την δημόσια συζήτηση του θέματος.

Βάσει των πλέον πρόσφατων δεδομένων (Νοέμβριος 2019) οι Σύριοι αποτελούν μόνο το 2% των εισβολέων, πράγμα που επιβεβαίωσε με δηλώσεις του ο Γ. Κουμουτσάκος, Αναπλ. Υπουργός Προστασίας του Πολίτη.

Η συντριπτική πλειονότητα των εισερχομένων παρανόμων μεταναστών προέρχεται από άλλα κράτη, εκτός της Συρίας, από μία ευρεία ενδοχώρα, η οποία περιλαμβάνει τα κράτη της Αφρικής, κράτη της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής, όπως το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, και το Ιράκ, μέχρι και την Κούβα, τον Άγιο Δομίνικο, το Θιβέτ την Κίνα κ.α.[2] Κατά συνέπεια η μαζική μεταναστευτική εισροή, την οποία βιώνουμε, δεν αποτελεί αποκλειστική συνέπεια της κρατικής αποδιοργάνωσης της Συρίας, αλλά δομικών συνθηκών εκτεταμένων περιοχών του πλανήτη, όπως η υψηλή γεννητικότητα των περιοχών αυτών, οι γεωφυσικές συνθήκες, η ανεπαρκής θεσμική συγκρότηση των κρατών της περιοχής, η έλλειψη οργανωμένων κοινωνικών υποδομών, και οι τοπικές πολεμικές συγκρούσεις. Στους παράγοντες αυτούς προστίθενται ως παράγοντες έλξεως οι γενναιόδωρες παροχές κοινωνικής πρόνοιας της ΕΕ προς τους μετανάστες και η κρατούσα ιδεολογική ατμόσφαιρα τμήματος της πολιτικής ελίτ της ΕΕ περί ανοικτών συνόρων.

ΠΙΝΑΚΑΣ: ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΕΙΣΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ, 2014-2019

2019111.144
2018141.472
2017185.139
2016373.652
20151.032.408
2014225.455
ΣΥΝΟΛΟ ΕΤΩΝ 2014-20192.069.270   
Πηγή: UNHCR, 27 Νοεμβρίου 2019, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα https://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean?id=83
  1. Οι γεωστρατηγικοί στόχοι της Τουρκίας

Η Τουρκία χρησιμοποιεί τις μεταναστευτικές ροές με πολλαπλή στόχευση, η οποία κατευθύνεται έναντι της ΕΕ ως ενιαίου δρώντος και έναντι της Ελλάδος ειδικότερα ως του κυρίου ανταγωνιστικού εθνοκρατικού δρώντος. Με τον τρόπο αυτό η Τουρκία επιδιώκει μεταξύ άλλων να επιτύχει να αποσπά συνεχώς ευρωπαϊκή οικονομική χρηματοδότηση, αλλά και να αποκομίζει απτά διπλωματικά οφέλη, καθώς φυσικά και να ενισχύει την γεωστρατηγική της θέση στην ανατολική Μεσόγειο έναντι της Ελλάδος. Καθώς, έναντι της ΕΕ, η Τουρκία με την εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών επιδιώκει να εκμαιεύσει ανταλλάγματα σε οικονομικό και διπλωματικό/πολιτικό επίπεδο:

α. την εκβιαστική απόσπαση γενναίας χρηματοδότησης με αδιάλειπτη συνέχεια εις το προσεχές μέλλον. Η ευρωπαϊκή αυτή χρηματοδότηση θα εντάσσεται τόσο εις το θεσμικό πλαίσιο της Συμφωνίας του Νοεμβρίου του 2015 μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας για την διαχείριση των προσφυγικών/μεταναστευτικών ροών, όσο και σε πιθανές νέες τροποποιήσεις αφορούσες  νέα ηυξημένη χρηματοδότηση. Η Τουρκία επιδιώκει να λάβει το πλήρες ποσό της Συμφωνίας του 2015, αλλά και να επιτύχει την εκταμίευση νέας χρηματοδότησης για τα επόμενα έτη. Ήδη με την πρόσφατη εισβολή στην συριακή επικράτεια, το τουρκικό κράτος εκδήλωσε την πρόθεσή του να απευθυνθεί στις ευρωπαϊκές αρχές για την χρηματοδότηση των εργασιών, εδαφικού και πληθυσμιακού ελέγχου τμήματος της συριακής επικρατείας εις την ζώνη μεταξύ Ταλ αλ Αμπιάντ και Ρας αλ Άϊν. Το σχέδιο των τουρκικών αρχών να δημιουργήσουν οικισμούς για τους Σύρους στην ζώνη ελέγχου απαιτεί, συμφώνως προς τους ιδίους, γενναία χρηματοδότηση από την ΕΕ. Η Τουρκία, επομένως, δρα απολύτως εκβιαστικά στο συγκεκριμένο ζήτημα, εκμεταλλευόμενη τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών κοινωνιών για την μαζική μεταναστευτική εισροή.

β. την αντιμετώπιση των ευρωπαϊκών κατηγοριών για τις μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία Είναι άκρως ενδιαφέρουσα η δήλωση της Ειδικής Ερευνήτριας του ΟΗΕ για την Συρία, κας Κάρλα ντελ Πόντε η οποία αναφέρει: « “Το να μπορεί ο Ερντογάν να εισβάλει σε συριακό έδαφος για να καταστρέψει τους Κούρδους είναι απίστευτο” ανέφερε η Ντελ Πόντε, πρώην γενική εισαγγελέας της Ελβετίας, η οποία άσκησε διώξεις για εγκλήματα πολέμου στη Ρουάντα και την πρώην Γιουγκοσλαβία. “Πρέπει να διεξαχθεί έρευνα σε βάρος του και πρέπει να κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου. Δεν πρέπει να του επιτραπεί να γλιτώσει ανέξοδα απ’ αυτό” δήλωσε σε συνέντευξή της στην ελβετική εφημερίδα Schweiz am Wochenende. Η ντελ Πόντε επισήμανε ακόμη στη συνέντευξή της πως οι ευρωπαϊκές χώρες είναι απρόθυμες να αντιπαρατεθούν στην Τουρκία για τις ενέργειές της, αφού ο Ερντογάν απείλησε να “ανοίξει τις πύλες” στους πρόσφυγες, για να κατευθυνθούν προς την Ευρώπη. “Ο Ερντογάν έχει τους πρόσφυγες σαν διαπραγματευτικό χαρτί” τόνισε η ντελ Πόντε»[3].

Συνεπώς, ασκώντας πίεση μέσω των μεταναστευτικών ροών στην ΕΕ, η Τουρκία θεωρεί ότι τα ευρωπαϊκά κράτη υπό το κράτος αυτών των εκβιασμών, θα μειώσουν τον επικριτικό τόνο. Κατά συνέπεια το ισλαμοφασιστικό καθεστώς Ερντογάν, το οποίο έχει ασκήσει επικίνδυνη αναθεωρητική εξωτερική πολιτική τα τελευταία έτη σε πολλαπλά μέτωπα με απρόβλεπτες συνέπειες, θεωρεί ότι με αυτόν τον τρόπο θα βελτιώσει την διεθνή εικόνα του.

Η κύρια, όμως, χρήση των μεταναστευτικών ροών ως στρατηγικού και διπλωματικού όπλου πραγματοποιείται από την γείτονα χώρα έναντι της Ελλάδος. Έναντι της Ελλάδος η Τουρκία με την εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών επιδιώκει:

α. την υπονόμευση της ελληνικής κυριαρχίας και του ελέγχου στο στρατηγικώς ευαίσθητο τμήμα του Ανατολικού Αιγαίου. Η Τουρκία έχει εδώ και δεκαετίες διατυπώσει αναθεωρητικές εδαφικές αξιώσεις για όλο το Ανατολικό Αιγαίο. Οι αξιώσεις αυτές αφορούν είτε υποτιθέμενες, κατά την τουρκική πλευρά, «γκρίζες ζώνες», περιοχές ασαφούς νομικού καθεστώτος και εθνικής κρατικής κυριαρχίας, είτε ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής επικρατείας σε νήσους και βραχονησίδες (βλ. περίπτωση Λεβίθας), οι οποίες βάσει του διεθνούς δικαίου και διμερών συνθηκών ανήκουν στην ελληνική εθνική κυριαρχία.

β. την προσομοίωση συνθηκών εθνικής κρίσεως, με την μαζική μεταναστευτική εισροή στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, μόνιμο στόχο των αναθεωρητικών διαθέσεων της Τουρκίας σε βάρος της Ελλάδος. Διοχετεύοντας μαζικώς μετανάστες η Τουρκία επιδιώκει να διαμορφώσει συνθήκες ασταθείας στην μεθόριο της Ελλάδος, να ελέγξει τις δυνατότητες αντιδράσεως του ελληνικού κρατικού μηχανισμού σε ζητήματα, όπως η διαχείριση πληθυσμών, η αποτελεσματική κινητοποίηση των στρατιωτικών δυνάμεων και των δυνάμεων ασφαλείας και να ελέγξει τις δυνατότητες μεταφοράς ναυτικής και αεροπορικής του ελληνικού κράτους.

Η Ελλάδα είναι ο ισχυρότερος κρατικός δρών, με τον οποίον η Τουρκία διαθέτει κοινά εδαφικά σύνορα μετά την δραστική αποδυνάμωση του Ιράκ και της Συρίας την τελευταία εικοσαετία και δεδομένης της έμμεσης προσεγγίσεως σε οικονομικό επίπεδο Τουρκίας και Ιράν τα τελευταία έτη. Η Ελλάδα, κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, με κοινούς ιστορικούς και εθνολογικούς δεσμούς με την Κυπριακή Δημοκρατία, αποτελεί πλέον τον κύριο αντίπαλο των αναθεωρητικών διαθέσεων της Τουρκίας. Η Τουρκία κλιμακώνει πλέον την εχθρική προς τα ελληνικά συμφέροντα δραστηριότητά της όχι μόνο στο επίπεδο της ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά χρησιμοποιώντας τις μεταναστευτικές ροές ως παράμετρο υβριδικού πολέμου. Διαυγής στόχευση της Τουρκίας είναι η υπονόμευση της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδος.

  1. Νομικές παράμετροι του ζητήματος και θέματα ασφαλείας

Από νομικής απόψεως οφείλουμε να επισημάνουμε ότι βάσει της εθνικής ελληνικής νομοθεσίας η είσοδος υπηκόου τρίτης χώρας στην επικράτεια της Ελλάδος αποτελεί ποινικό αδίκημα, το οποίο τιμωρείται, με συνήθη και νομότυπη διαδικασία. Το Άρθρο 83 του Ν. 3386/2005 αναφέρει συγκεκριμένα: «1. Ο υπήκοος τρίτης χώρας, που εξέρχεται ή επιχειρεί να εξέλθει από το ελληνικό έδαφος ή εισέρχεται ή επιχειρεί να εισέλθει σε αυτό χωρίς τις νόμιμες διατυπώσεις, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή τουλάχιστον 1.500 €».

Είναι οι εισερχόμενοι μαζικώς στην ελληνική επικράτεια πρόσφυγες εξ ορισμού και εξ αρχής; Η έννοια του πρόσφυγα προσδιορίζεται από συγκεκριμένες διεθνείς συνθήκες, ειδικότερα από την Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες (Convention relating to the Status of Refugees, 1951) και το Πρωτόκολλο για το Καθεστώς των Προσφύγων (Protocol Relating to the Status of Refugees, 1967). Στην περίπτωση κρατών-μελών της ΕΕ υφίστανται επίσης εσωτερικές νομικές διατάξεις και οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βάσει του Άρθρου 1 της Σύμβασης της Γενεύης πρόσφυγας είναι «κάθε πρόσωπο, το οποίο καθώς ευλόγως φοβάται ότι θα υποστεί διώξεις εξαιτίας της φυλής, της θρησκείας, της εθνικότητάς του ή των πολιτικών του πεποιθήσεων, βρίσκεται έξω από την χώρα της οποίας έχει την ιθαγένεια και δεν μπορεί ή εξαιτίας του φόβου του δεν επιθυμεί, να ζητήσει την προστασία της χώρας αυτής».

Από τον ορισμό καθ’ εαυτόν της ιδιότητος του πρόσφυγα προκύπτουν ορισμένα λογικά συμπεράσματα:

  1. Η έννοια του πρόσφυγα είναι ατομική, όχι συλλογική. Πρόσφυγας είναι ένα άτομο λόγω της προσωπικής του καταστάσεως και όχι ένα άτομο λόγω της υπηκοότητός του ή της εθνικής του ταυτότητος.
  2. Η προέλευση από ένα κράτος, στο οποίο πραγματοποιούνται ενδοκρατικές ή διακρατικές πολεμικές συγκρούσεις, δεν συνεπάγεται αυτομάτως την ιδιότητα του πρόσφυγα για υπήκοο του κράτους αυτού.
  3. Θεωρητικώς ο πρόσφυγας δεν δύναται να επιστρέψει με ασφάλεια στην χώρα προελεύσεώς του. Οι πολεμικές συγκρούσεις στο Ιράκ, όμως, έχουν πρακτικώς τερματισθεί, ενώ και στην ίδια την Συρία το μείζον τμήμα της επικρατείας τελεί υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης Άσαντ.

Οι διατάξεις της Συμβάσεως της Γενεύης δεν συνεπάγονται νομική υποχρέωση για τα κράτη υποδοχής, αλλά απλώς διαμορφώνουν ένα θεσμικό πλαίσιο δυνητικών εφαρμογών. Με απλά λόγια το δικαίωμα ενός ατόμου να αιτηθεί προστασίας ως πρόσφυγας δεν συνεπάγεται την νομική υποχρέωση του κράτους υποδοχής να χορηγήσει το καθεστώς του πρόσφυγα, ακόμη και αν αυτός πληροί όλες τις προϋποθέσεις, εάν το κράτος υποδοχής θεωρήσει ότι με την πράξη αυτή υπονομεύεται η εσωτερική τάξη και ασφάλειά του. Στην περίπτωση αυτή, μετά την απόρριψη του αιτήματος χορηγήσεως καθεστώτος ασύλου, ο αιτών άσυλο καθίσταται παράνομος μετανάστης. Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι οι πρόσφυγες δεν έχουν δικαίωμα στην διπλωματική προστασία του κράτους ιθαγενείας τους, αφού μία τέτοια εξέλιξη θα συνεπαγόταν ότι δεν υφίσταται ή δεν υφίσταται πλέον η προσφυγική τους ιδιότητα και επομένως η αναγκαιότητα χορηγήσεως καθεστώτος πολιτικού ασύλου.

Οι εισερχόμενοι στην Ελλάδα, ακόμη και οι Σύροι, δεν προέρχονται απευθείας από την επικράτεια, στην οποία διαδραματίζονται πολεμικές συγκρούσεις, αλλά από την ασφαλή και εκτενή επικράτεια της Τουρκίας. Οι Σύροι στην Τουρκία εγκαταλείπουν οργανωμένες δομές υποδοχής, οι οποίες έχουν ανεγερθεί με την γενναία χρηματοδότηση της ΕΕ, ώστε να εισέλθουν στην επικράτεια της ίδιας της ΕΕ. Οι υποτιθέμενοι πρόσφυγες σε αυτήν την περίπτωση δεν κινδυνεύουν, καθώς στην Τουρκία, πρώτη χώρα υποδοχής, είναι απολύτως ασφαλείς. Ακόμη όμως και το αίτημα πολλών προσφύγων να εγκαταλείψουν την Ελλάδα, αφού τους χορηγηθεί η προσφυγική ή συναφής ιδιότητα, και να μεταβούν σε κράτη, όπως η Σουηδία, η Γερμανία, το Βέλγιο, καταδεικνύει ότι πραγματικό κίνητρό τους είναι η εκμετάλλευση του συστήματος πρόνοιας των πλουσίων κρατών-μελών της ΕΕ, όχι η ασφάλεια, καθώς στην Ελλάδα, κράτος-μέλος της ΕΕ, είναι ασφαλείς.

Επομένως οι υποτιθέμενοι πρόσφυγες στην πραγματικότητα εφαρμόζουν την πρακτική της αγοράς ασύλου (asylum shopping), δηλαδή της αναζητήσεως των κρατών με τις υψηλότερες κοινωνικές παροχές σε μη πολίτες αυτού. Η πρακτική αυτή κατά λογική συνέπεια σημαίνει ότι οι πρόσφυγες σε αυτήν την περίπτωση δεν δρουν με άξονα την ασφάλειά τους, αλλά με οικονομικό κίνητρο, δηλαδή ως παράνομοι μετανάστες.

  1. Λύσεις και θεσμικά μέτρα

Στο πλαίσιο αυτό ποια είναι δυνατόν να είναι η αντίδραση του ελληνικού κράτους; Η Ελλάδα πρέπει να προωθήσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αντιμετωπίσεως της μεταναστευτικής κρίσεως, το οποίο θα περιλαμβάνει δράσεις και μέτρα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό/διεθνές επίπεδο. Οι πρόσφατες διακηρύξεις της κυβερνήσεως για μία δέσμη μέτρων κινείται μεν προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά με τρόπο ελλειμματικό, αργό και κυρίως χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψιν το γενικό γεωπολιτικό πλαίσιο του μεταναστευτικού ζητήματος. Τα προταθέντα κυβερνητικά μέτρα, μόνο ως ενδιάμεσο στάδιο μιας οριστικής διευθετήσεως δύνανται να θεωρηθούν.

Μέτρα σε εθνικό επίπεδο

  1. Αποτελεσματικός έλεγχος των θαλασσίων συνόρων από τις δυνάμεις του Λιμενικού Σώματος. Αυτή είναι η πρώτιστη και πλέον θεμελιώδης παράμετρος οποιασδήποτε προσπάθειας να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της μαζικής μεταναστευτικής εισροής. Ο έλεγχος των θαλασσίων συνόρων, ωστόσο, δεν σημαίνει απλή επιτήρηση, ως και εάν το Λιμενικό Σώμα να αποτελεί ουδέτερο παράγοντα, ο οποίος παρατηρεί τις εξελίξεις. Η βασική ενέργεια και δραστηριότητα του Λιμενικού Σώματος πρέπει να είναι η αποτροπή εισόδου των παρανόμων μεταναστών. Στην περίπτωση, κατά την οποία χρειάζεται να πραγματοποιηθεί διάσωση, δηλαδή έπειτα από ενδεχόμενη ανατροπή ή εσκεμμένη καταστροφή του ναυτικού μεταφορικού μέσου από τους ιδίους τους επιβαίνοντες, η καταγραφή και ταυτοποίηση των μεταναστών θα πρέπει να πραγματοποιείται επί των σκαφών του Λιμενικού Σώματος. Ακολούθως οι διασωθέντες δέον να επιβιβάζονται σε σκάφος, το οποίο θα τους μεταφέρει στα χωρικά ύδατα του κράτους προέλευσης, δηλαδή της Τουρκίας, καθώς είναι σαφής η προέλευσή τους και η ευθύνη της χώρας αποστολής των παρανόμων μεταναστών.

Σημειωτέον ότι τα θαλάσσια σύνορα είναι απολύτως υπαρκτά και αποτελούν το όριο της επικρατείας της χώρας, έχουν δε προσδιορισθεί βάσει διμερών και διεθνών συνθηκών.[4] Κατά συνέπεια αποτελεί λογικώς εξαγόμενο συμπέρασμα ότι επιβάλλεται η προστασία και διαφύλαξή των από εχθρικές ενέργειες παρακειμένων κρατών ή από την παράνομη είσοδο αλλοδαπών υπηκόων τρίτων χωρών, ακριβώς όπως ισχύει για τα χερσαία σύνορα ενός κράτους.

Ειδικότερα όσον αφορά την φύλαξη των θαλασσίων συνόρων της χώρας προτείνεται η ακόλουθη δέσμη μέτρων:

1α. Ενίσχυση και αναβάθμιση των δυνάμεων του Λιμενικού Σώματος για την αντιμετώπιση των μαζικών μεταναστευτικών ροών. Τα στελέχη του Λιμενικού Σώματος δρουν υπό τις πλέον αντίξοες συνθήκες στην πρώτη γραμμή για την προστασία της ελληνικής επικρατείας.

1β. Αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών επιτήρησης συνόρων: των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου (θερμικές κάμερες κ.τ.λ.) όσο και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs και drones).

1γ. Διεύρυνση της συνεργασίας με την Frontex, ώστε να υπάρχει αποτελεσματική επιτήρηση και κυρίως αποτροπή εισόδου των παρανόμων μεταναστών. Η Frontex αυτήν την στιγμή λειτουργεί μάλλον αρνητικά, αφού περιορίζεται να συλλέγει και να μεταφέρει παρανόμους μετανάστες στα νησιά της Ελλάδος, με συνέπεια την περαιτέρω διόγκωση του προβλήματος. Η παρουσία της Frontex δημιουργεί την ψευδαίσθηση της ευρωπαϊκής συμπαραστάσεως στην μεταναστευτική κρίση της Ελλάδος, ενώ στην πραγματικότητα επιτείνει την τελευταία, αφού δεν διαθέτει οποιονδήποτε αποτρεπτικό ρόλο.

2α. Επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου με προγενέστερη αναλυτική εξέταση των ισχυρισμών των αιτούντων για την βασιμότητα των λόγων χορήγησης ασύλου. Προσεκτικός έλεγχος βάσει των τραπεζών δεδομένων και του συστήματος Eurodac για την αντιπαραβολή των δακτυλικών αποτυπωμάτων των αιτούντων άσυλο, ώστε να αποφεύγεται η κατάχρηση του συστήματος από επανερχόμενα άτομα.

2β. Καθιέρωση ευρωπαϊκού μηχανισμού μαζικών επιστροφών στις χώρες προέλευσης. Εάν τα κράτη αυτά αρνούνται να δεχθούν τους υπηκόους τους προβάλλοντας διάφορα προσχήματα, η ΕΕ μπορεί να ασκήσει πίεση περικόπτοντας ή διακόπτοντας πλήρως την χρηματοδότηση από πηγές της ΕΕ ή επιβάλλοντας περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων για πολίτες του εν λόγω κράτους σε ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η ΕΕ έχει τις οικονομικές δυνατότητες για την δημιουργία ενός μηχανισμού μαζικών αεροπορικών επιστροφών με απευθείας πτήσεις στις χώρες προελεύσεως των παρανόμων μεταναστών.

2β. Αλλαγή της εθνικής νομοθεσίας, ώστε να μην υφίσταται η δυνατότητα υποβολής αιτήματος ασύλου, εφόσον οι αιτούντες εγκατέλειψαν ασφαλή χώρα προτού εισέλθουν στην ελληνική επικράτεια. Η πρόβλεψη αυτή αποτελεί το κλειδί για την επίλυση του προβλήματος. Οι εισερχόμενοι Σύροι παράνομοι μετανάστες (προσοχή ΟΥΤΕ οι Σύριοι είναι πρόσφυγες το λες ορθά πιο πάνω) δεν εισέρχονται στην ελληνική επικράτεια απευθείας από την χώρα, όπου πραγματοποιείται σύρραξη. Οι Σύροι διασχίζουν την επικράτεια της Τουρκίας, όπου είναι απολύτως ασφαλείς, και φθάνουν στα σύνορα Ελλάδος-Τουρκίας, τα οποία διασχίζουν παρανόμως. Όσον φυσικά για τους εξίσου παρανόμους μετανάστες από τις χώρες του Μαγκρέμπ, Αφγανιστάν, το Πακιστάν, Αφρική, και τις άλλες που προαναφέρθηκαν, αυτοί καταφθάνουν αεροπορικώς στα αεροδρόμια της Τουρκίας. Εκεί όχι μόνο δεν χωρίς να γίνεται έλεγχος από τις αρμόδιες τουρκικές αρχές, αλλά λαμβάνουν ελευθέρα την έντονα διαφημιζόμενη από τους Τούρκους βίζα, έναντι 35-50 ευρώ ανά άτομο, χρήματα τα οποία καταλήγουν και αυτά στα ταμεία του τουρκικού κράτους.

  1. Εγκατάσταση των παρανόμων μεταναστών και των αιτούντων άσυλο σε κλειστά προαναχωρησιακά κέντρα σε μη κατοικούμενα νησιά ή σε νέες δομές σε μείζονος μεγέθους νήσους του Αιγαίου Πελάγους. Οι πρόσφατες εξαγγελίες της κυβέρνησης περιλαμβάνουν σε ορισμένο βαθμό αυτήν την πρόταση, ωστόσο κυρίως χαρακτηρίζονται από ένα μείζον σφάλμα τακτικής, την εγκατάσταση παρανόμων μεταναστών και αιτούντων άσυλο στην ηπειρωτική ενδοχώρα. Η υφιστάμενη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας προβλέπει ότι όσοι εγκαθίστανται στην ενδοχώρα δεν είναι δυνατόν να επιστραφούν στην Τουρκία. Φυσικά, αυτό είναι ένα ζήτημα το οποίο πρέπει να θεραπευθεί άμεσα στο πλαίσιο των νέων συνομιλιών για την αναθεώρηση του Δουβλίνου ΙΙΙ.

Σε γενικές γραμμές, επομένως, η ελληνική πλευρά πρέπει να αυξήσει την επιτήρηση των συνόρων, σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς της FRONTEX, να επιταχύνει τις μαζικές επαναπροωθήσεις παρανόμων μεταναστών. Όλα τα εισερχόμενα άτομα είναι παράνομοι μετανάστες, οι οποίοι επικαλούνται ανεδαφικές δικαιολογίες, ώστε να αποσπάσουν πολιτικό άσυλο.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι στην προσπάθεια αυτή διαφύλαξης των συνόρων το ελληνικό κράτος μπορεί να αξιοποιήσει όλες τις δυνάμεις του Ελληνισμού σε θεσμικό επίπεδο, εντός και εκτός συνόρων. Η πρόσφατη ενέργεια να δωρηθούν δέκα υπερσύγχρονα σκάφη στο Λιμενικό Σώμα από την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών αποδεικνύει με σαφήνεια τις εγγενείς δυνατότητες του ελληνικού παράγοντος, ο οποίος κατέχει ηγεμονική θέση σε παγκόσμιο επίπεδο στην εμπορική ναυτιλία.

Μέτρα σε ευρωπαϊκό/διεθνές επίπεδο

  1. Αρχικώς περικοπή και ακολούθως διακοπή χορηγήσεως της ευρωπαϊκής χρηματοδοτήσεως στην Τουρκία. Η Τουρκία λαμβάνει εξαιρετικώς υψηλά ποσά από την ΕΕ σε δύο επίπεδα: α) αφ’ ενός στο πλαίσιο των προενταξιακών κονδυλίων, τα οποία χρησιμοποιούνταν κατά το παρελθόν ως άτυπος μοχλός πιέσεως για την επίτευξη εσωτερικών θεσμικών μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία σε επίπεδο κράτους δικαίου. β) αφ’ ετέρου βάσει της διμερούς συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας του Νοεμβρίου 2015 για την διαχείριση των μαζικών μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών.
  2. Συνομολόγηση νέας διμερούς συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, βάσει της οποίας θα προβλέπεται η καταγραφή, η ταυτοποίηση και η αίτηση ασύλου, όπως και η τελική απόδοση ταξιδιωτικών εγγράφων στους δικαιουμένους να τα λάβουν πρόσφυγες ή και μετανάστες, στην επικράτεια της Τουρκίας, η οποία άλλωστε αποτελεί την πρώτη χώρα υποδοχής των μεταναστευτικών ροών σε διεθνές επίπεδο.
  3. Δημιουργία κέντρων καταγραφής, ταυτοποίησης και αιτήσεων ασύλου στην επικράτεια της Τουρκίας ως χώρας πρώτης υποδοχής σε διεθνές επίπεδο. Το μέτρο αυτό μπορεί να αποτελέσει παράμετρο της ανωτέρω προτεινομένης νέας διμερούς συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας για την διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Η αναλυτική ταυτοποίηση των εισερχομένων αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση και υποχρέωση για την αποτελεσματική διαχείριση του ζητήματος. Αφού πραγματοποιηθεί η καταγραφή και ταυτοποίηση των εισερχομένων, σε συνεργασία με επί του τουρκικού εδάφους ευρισκομένους επί τούτου αξιωματούχους της ΕΕ, οι οποίοι και θα παρέχουν την σχετική τεχνογνωσία, θα διακριβώνεται ποιοι εκ των εισερχομένων δικαιούνται άσυλο και εάν το δικαιούνται. Η υποβολή αιτήσεων ασύλου θα παρέχει την δυνατότητα, αλλά όχι την νομική υποχρέωση, μετάβασης σε κράτη-μέλη της ΕΕ. Κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ θα έχει την ευχέρεια να καθορίζει τον ανώτατο αριθμό αιτούντων άσυλο, τους οποίους επιθυμεί να υποδεχθεί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα εκλείψουν οι εσωτερικές διακρατικές εντάσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη της ΕΕ για το ζήτημα της κατανομής προσφύγων στις επιμέρους εθνικές επικράτειες. Επίσης, και η τουρκικές αρχές θα αναγκασθούν να λάβουν μέτρα έναντι του φαινομένου της παρανόμου μεταναστεύσεως εις το έδαφός των, εφόσον θα κληθούν να την διαχειρισθούν οι ίδιες χωρίς να δύνανται να μεταφέρουν το πρόβλημά των εις την Ευρωπαϊκή Ένωση.
  4. Επίσης, μέχρι την επίτευξη του ανωτέρω σκοπού, το ελληνικό Λιμενικό Σώμα σε συνεργασία με την Frontex (με νέες αρμοδιότητες που θα προκύψουν από τον διάλογο Ελλάδος-ΕΕ) θα πρέπει, μετά από σχετική λεπτομερή προειδοποίηση των τουρκικών Λιμενικών Αρχών μέσω του Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης, να παρεμβαίνει στο εσωτερικό της τουρκικής περιοχής ευθύνης (SRR), να διασώζει τους παρανόμους μετανάστες και να τους οδηγεί στα τουρκικά παράλια ή να τους παραδίδει στα σκάφη του τουρκικού Λιμενικού.
  5. Η οικονομική στήριξη της ΕΕ προς την Ελλάδα να κατευθύνεται αποκλειστικώς στο ελληνικό κράτος και όχι στις μη ελεγχόμενες εθνικές ή διεθνείς ΜΚΟ. Η αναλυτική καταγραφή των ΜΚΟ, διεθνών και εθνικών (Μητρώο ΜΚΟ), οι οποίες δρουν στην ελληνική επικράτεια, αποτελεί sine qua non προϋπόθεση για την διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος και τον εσωτερικό έλεγχο της επικρατείας. Οι πρόσφατες διακηρύξεις του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη για την διαμόρφωση μητρώου των ΜΚΟ οπωσδήποτε κινείται στην σωστή κατεύθυνση. Ταυτοχρόνως όμως επιβάλλεται αυστηρός οικονομικός έλεγχος των δραστηριοτήτων των ΜΚΟ, επισήμανση των πηγών χρηματοδοτήσεώς τους και ενδεχομένως των δεσμών τους με διεθνή εξτρεμιστικά δίκτυα.

Οι ελληνικές αρχές, με προεξάρχουσα την πολιτική ηγεσία, διακηρύσσουν επανειλημμένως ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί τις μεταναστευτικές ροές ως όπλο και ως μέσο εκβιασμού της ΕΕ. Οι διαπιστώσεις αυτές είναι ορθές, όμως οι κυβερνήσεις δεν υφίστανται για να κάνουν διαπιστώσεις ως ουδέτεροι παρατηρητές, αλλά για να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα με πρακτικά μέτρα. Η διαπίστωση του εκβιασμού εκ μέρους της Τουρκίας δεν είναι επίλυση του προβλήματος. Μόνο η αποφασιστική αντιμετώπιση της μαζικής μεταναστευτικής εισροής με αποτροπή των εισερχομένων, μαζικές επαναπροωθήσεις στα κράτη προελεύσεως, επιβολή οικονομικών κυρώσεων στα κράτη προελεύσεως και στην Τουρκία ως κράτος που επιτρέπει την διέλευση υπηκόων τρίτων χωρών, μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση του μείζονος αυτού εθνικού ζητήματος.

[1] Ι.Θ. Μάζης, Γεωπολιτική προσέγγιση για ένα Νέο Ελληνικό Αμυντικό Δόγμα, ό.π., 83.

[2] https://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean?id=83

[3] https://www.tanea.gr/2019/10/26/world/karla-ntel-ponte-egklimata-polemou-sti-syria-apo-ton-erntogan/

[4] https://www.mfa.gr/zitimata-ellinotourkikon-sheseon/eidikotera-keimena/thalassia-sinora.html

________________________

Το ΕΛΙΓΕΑ προάγει την ελευθερία της Λόγου και δημοσιεύει αυτούσια τα κείμενα των συνεργαζόμενων με τις σελίδες του χωρίς καμία παρέμβαση. Προϋπόθεση κάθε δημοσίευσης είναι οι συγγραφείς να τηρούν απαρεγκλίτως στα κείμενά τους την Εθνική και Διεθνή νομοθεσία.

Το ΕΛΙΓΕΑ δεν ασπάζεται προσωπικές κρίσεις και απόψεις, που τυχόν παραβιάζουν τους νόμους ή βασίζονται σε μη αποδεικνυόμενα στοιχεία και δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.

Το ΕΛΙΓΕΑ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ την αναδημοσίευση των κειμένων του υπό τον όρο να δημοσιεύονται ΜΟΝΟ οι δύο πρώτες παράγραφοι μαζί με τον ενεργό σύνδεσμό (link) του: eligea.gr/κλπ…, ώστε η ανάγνωση να συνεχίζεται στην ιστοσελίδα μας.