Η τουρκική επιθετικότητα και οι ελληνικές φαντασιώσεις

Κωνσταντίνος Γρίβας, Δρ

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μια από τις μεγάλες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η νέα ελληνική κυβέρνηση είναι η διαχείριση της τουρκικής επιθετικότητας. Σε αντίθεση δε με ότι γενικώς πιστεύεται, η επιθετικότητα αυτή δεν είναι εκδήλωση εσωτερικών ανταγωνισμών στο πολιτικό σύστημα της Τουρκίας, ούτε προσωπική επιλογή του «σουλτάνου» Ερντογάν. Αντιθέτως, αποτελεί προϊόν της γεωπολιτικής μετάλλαξης της Τουρκίας.

 Η μετάλλαξη αυτή ξεκίνησε με την πολιτική «εναντίον όλων» που εφάρμοσαν  οι ΗΠΑ εναντίον της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν. Έσπρωξαν έτσι τις τρεις ευρασιατικές δυνάμεις τη μία στην αγκαλιά της άλλης, σχηματίζοντας το πρόπλασμα αυτού που θα μπορούσε να ονομαστεί ως η πρώτη «Πολλαπλή Δύναμη» (Multi – Power) στην ιστορία.

Η προσέγγιση Ρωσίας – Κίνας – Ιράν διαμορφώνει ένα τρίγωνο μέσα στην Ευρασία, η γεωπολιτική βαρύτητα του οποίου ελκύει προς αυτό και άλλες χώρες. Μια εξ αυτών είναι η Τουρκία. Τυχόν ενσωμάτωση της Τουρκίας σε αυτήν τη δομή θα μετατρέψει το τρίγωνο σε έναν σχεδόν πλήρη δακτύλιο στην ευρασιατική περιφέρεια, ο οποίος θα κλείσει στο εσωτερικό του τις χώρες της Κεντρικής Ασίας και θα τις ενσωματώσει.

 Το σύστημα εξουσίας στην Τουρκία δείχνει ότι εξετάζει σοβαρά τη δυνατότητα να αποτελέσει μέρος αυτής της δομής. Παρεμπιπτόντως, αυτός είναι και ένας εκ των λόγων που ερμηνεύουν τη μακροημέρευση και εμβάθυνση των τουρκορωσικών σχέσεων, εις βάρος των ανταγωνιστικών στοιχείων στις γεωπολιτικές ταυτότητες των δύο χωρών. Δηλαδή, οι σχέσεις Τουρκίας – Ρωσίας επηρεάζονται πλέον και από τις σχέσεις Τουρκίας – Κίνας, Κίνας – Ρωσίας, Ρωσίας – Ιράν, Ιράν – Τουρκίας κλπ. Με άλλα λόγια εντάσσονται σε μια ευρύτερη συστημική δομή και συνακόλουθα αποκτούν νέα δυναμική.

Όμως, οι σχέσεις των συμμετεχόντων σε αυτό το σχήμα δεν είναι μόνο συνεργατικές αλλά και ανταγωνιστικές. Έτσι και η Τουρκία, για να μπορεί να διαπραγματεύεται επί ίσοις όροις με τις άλλες βασικές Δυνάμεις αυτής της πανευρασιατικής δομής, οφείλει να ενισχύσει τα γεωπολιτικά της μεγέθη.

Και για να καταφέρει κάτι τέτοιο «υποχρεούται» να επεκτείνει την κυριαρχία της στην κρίσιμης σημασίας περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου.     

Συνακόλουθα, η Τουρκία είναι «αναγκασμένη» να ασκήσει πολιτική γεωπολιτικού ακρωτηριασμού της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Άρα, ο τουρκικός αναθεωρητισμός ήλθε για να μείνει και θα εντείνεται αντί να μειώνεται σε βάθος χρόνου. Ούτε υπάρχει κάποιο περιθώριο «συμβιβασμού» με την Τουρκία γιατί, πολύ απλά, τα θέλει όλα. Και αυτό συμβαίνει, επαναλαμβάνουμε, όχι γιατί τέτοιες είναι οι προσωπικές επιλογές των Τούρκων ηγητόρων αλλά γιατί έτσι επιβάλλει η γεωπολιτική ταυτότητα της νέας «ευρασιατικής» Τουρκίας. 

Άρα, αυτό που απομένει στην Ελλάδα είναι να αφήσει κατά μέρος τις φρούδες ελπίδες περί κάποιου «έντιμου συμβιβασμού» και να επενδύσει στη μόνη επιλογή που μπορεί να αποδώσει. Στην οικοδόμηση μιας μακρόπνοης αποτρεπτικής στρατηγικής.